W zabytkowym dworku w centrum Olkusza mieści się miejsce, które przywraca pamięć o artyście określanym mianem Michała Anioła wikliny. Muzeum Twórczości Władysława Wołkowskiego to największy w Polsce zbiór prac projektanta, który w międzywojniu zdobywał złote medale na światowych wystawach, a dziś pozostaje postacią znaną głównie wąskiemu gronu pasjonatów designu. Warto zajrzeć do tego niewielkiego muzeum choćby po to, by przekonać się, jak bardzo wyprzedzał swoją epokę.
Dworek Machnickich z połowy XIX wieku stanowi idealną oprawę dla ekspozycji. Budynek wzniesiono prawdopodobnie na fundamentach starszej budowli – w piwnicy zachowało się kolebkowe sklepienie z poprzedniej epoki. Ostatnia właścicielka, Ewa Machnicka-Bejgier, przekazała obiekt na początku lat 70. z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Ziemi Olkuskiej. To właśnie wtedy narodził się pomysł, by stworzyć tu stałą ekspozycję prac Wołkowskiego.
- największy zbiór prac Wołkowskiego w Polsce
- unikalne meble wyprzedzające epokę
- autorska ekspozycja stworzona przez artystę
- zachwycające kompozycje z wikliny i drewna
- historia polskiego designu w jednym miejscu
Kim był Władysław Wołkowski
Urodzony w 1902 roku w Sulisławicach niedaleko Miechowa, Wołkowski swoją przygodę ze sztuką rozpoczynał od malarstwa dekoracyjnego w Szkole Rzemiosł Budowlanych w Kazimierzu nad Wisłą. Wszystko zmieniło się za sprawą Jana Koszczyca Witkiewicza, pedagoga, który przekonał młodego adepata do zmiany pracowni na wikliniarską.
Dalszą edukację kontynuował na dwuletnim kursie instruktorów warszawskiego Towarzystwa Popierania Przemysłu Ludowego, gdzie spotkał Wojciecha Jastrzębowskiego – architekta wnętrz i projektanta, który wywarł na niego ogromny wpływ. Studia w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie przeplatał z pracą nauczyciela w różnych placówkach. To właśnie te różnorodne doświadczenia ukształtowały jego unikalny styl łączący tradycyjne rzemiosło z awangardowym podejściem do formy.
Meble Wołkowskiego zdobyły złoty medal na Międzynarodowej Wystawie „Sztuka i technika w życiu współczesnym” w Paryżu w 1937 roku. Rok później jego prace wyróżniono na Targach Światowych w Nowym Jorku.
Co zobaczysz w muzeum
Ekspozycja została zorganizowana według autorskiego pomysłu samego artysty jeszcze w 1970 roku, gdy Wołkowski miał 68 lat. To rzadka sytuacja, gdy twórca może osobiście zadecydować o sposobie prezentacji swoich dzieł. Muzeum pokazuje prace z różnych okresów jego kariery – od przedmiotów użytkowych po monumentalne kompozycje artystyczne.
Największe wrażenie robią meble. Krzesła i stoły wykonane z wikliny zaskakują oryginalnością rozwiązań konstrukcyjnych i formą, która wyprzedzała ówczesne trendy o dekady. Dziś, patrząc na te projekty, trudno uwierzyć, że powstały w czasach, gdy design dopiero się kształtował jako osobna dziedzina sztuki.
W muzeum można oglądać także prace konstruowane z wikliny, trzciny, drewna i sznurka. Są tu patery, makaty, wiklinowe portrety i pejzaże. Wołkowski tworzył wizerunki bóstw słowiańskich, pór roku, postaci z podań ludowych, ale też postacie historyczne i literackie oraz wyobrażenia zwierząt.
Strojeńce polskie i ołtarze historii
Szczególną grupę stanowią tak zwane strojeńce polskie – duże kompozycje wykonane ze sznura konopnego na drewnianym lub wiklinowym szkielecie. Według zamysłu artysty miały one stanowić wyróżnik polskiego wnętrza i nawiązywać do tradycji barwnych makat oraz kilimów. To właśnie w tych pracach najwyraźniej widać fascynację Wołkowskiego folklorem i chęć stworzenia nowoczesnej sztuki zakorzenionej w rodzimej tradycji.
Równie ciekawe są ołtarze historii. To monumentalne kompozycje poświęcone kluczowym momentom polskich dziejów – powstaniu warszawskiemu, bitwie pod Grunwaldem czy odsieczy wiedeńskiej. Wołkowski łączył w nich patriotyzm z awangardową formą, tworząc dzieła trudne do jednoznacznego sklasyfikowania.
Wołkowski był autorem koncepcji „mieszkania poetyckiego” oraz propagował terenoplastykę – ideę plastycznego kształtowania przestrzeni wokół człowieka.
Teoretyk i wizjoner
Po przejściu na emeryturę w 1966 roku Wołkowski poświęcił się pracy teoretycznej i dokumentacyjnej. Pisał artykuły z dziedziny architektury wnętrz i wzornictwa przemysłowego, rozwijał swoje koncepcje dotyczące roli sztuki w codziennym życiu. Rok później nawiązał bliski kontakt ze środowiskiem olkuskim, co zaowocowało powstaniem muzeum.
Zbiory placówki obejmują nie tylko gotowe dzieła, ale też notatki i dokumentację pozostałą po artyście. Dla osób zainteresowanych historią polskiego designu to bezcenne źródło wiedzy o procesie twórczym i koncepcjach teoretycznych jednego z pionierów tej dziedziny w Polsce.
Dla kogo to muzeum
Przede wszystkim dla miłośników designu i historii sztuki użytkowej. Nie każdy doceni wartość wiklinowych mebli czy abstrakcyjnych kompozycji ze sznurka, ale osoby zainteresowane rozwojem polskiego wzornictwa znajdą tu fascynujący materiał do przemyśleń.
Muzeum sprawdzi się również jako punkt na trasie zwiedzania Olkusza. Miasto oferuje kilka ciekawych placówek muzealnych – od Muzeum Regionalnego PTTK po Muzeum Pożarnictwa. Wołkowski stanowi dobry kontrapunkt dla bardziej tradycyjnych ekspozycji historycznych.
Rodziny z dziećmi mogą mieć mieszane odczucia. Młodsze dzieci raczej się znudzą, ale nastolatki zainteresowane sztuką lub rzemiosłem mogą znaleźć tu inspirację. Ekspozycja nie jest interaktywna, to klasyczne muzeum z eksponatami za szybami lub w otwartej przestrzeni.
Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd
Muzeum mieści się przy ulicy Szpitalnej 34a w Olkuszu, w kompleksie Miejskiego Ośrodka Kultury. Dworek Machnickich sąsiaduje z budynkami dawnej ochronki św. Marcina, szpitala i klasztoru – cały zespół ma ciekawy charakter architektoniczny.
Godziny otwarcia: wtorek-piątek 9:00-18:00, sobota 10:00-18:00. W poniedziałki i niedziele muzeum jest nieczynne. Ostatnie wejście możliwe jest na 30 minut przed zamknięciem. W sezonie zimowym godziny mogą się różnić, warto sprawdzić aktualne informacje przed wizytą.
Ceny biletów: muzeum prowadzone jest przez Miejski Ośrodek Kultury, szczegółowe informacje o cennikach można uzyskać pod numerem telefonu +48 32 706 52 44 lub +48 32 494 39 66.
Dojazd: w pobliżu muzeum jest możliwość zaparkowania samochodu. Olkusz leży przy drodze krajowej nr 94, około 40 km od Krakowa i 30 km od Katowic. Z obu miast można dojechać autobusami komunikacji regionalnej. Z centrum Olkusza do muzeum to kilka minut spacerem.
Czas zwiedzania: na spokojne obejrzenie ekspozycji wystarczy 45-60 minut. Jeśli interesuje cię design i chcesz dokładnie przyjrzeć się detalom poszczególnych prac, zarezerwuj godzinę do półtorej.
Muzeum prowadzi także Dział Wystawienniczo-Muzealny i Promocji Miasta i Gminy Olkusz, więc czasem organizowane są wystawy czasowe lub wydarzenia kulturalne. Warto sprawdzić stronę internetową Miejskiego Ośrodka Kultury przed wizytą – być może trafisz na coś dodatkowego.